Er zijn drie vormen:
a. Beschermde stads- of dorpsgezichten: (delen van) een wijk die door het rijk of de gemeente zijn aangewezen vanwege hun bijzondere ontstaansgeschiedenis en kenmerken. Gebouwen daarin mogen niet gesloopt worden, tenzij er een vergunning is verleend voor vervangende bouw met dezelfde uitstraling.
b. Beeldbepalend pand of karakteristiek pand: bouwwerken die vanwege hun uiterlijke kenmerken en ligging belangrijk zijn voor het gebiedseigen beeld. Ze mogen niet gesloopt worden. Wel mogen ze van binnen worden aangepast, zolang het uiterlijke beeld maar ongeschonden blijft.
c. Gemeentelijk en/of rijksmonument: Door de gemeente/het rijk beschermde bouwwerken (of andere constructies) vanwege hun bijzondere betekenis voor Apeldoorn/Nederlands. Ze mogen niet gesloopt worden en wijzigingen in het gebouw zijn vergunningplichtig.